Meditation techniques (ध्यान तंत्र: (VBT24) विज्ञान भैरव तंत्र २४)

Every month I will be sharing one technique of meditation. There will be original Sanskrut text, and English / Marathi / Hindi commentary on the technique. I expect reader should not take it as just a piece of information but practice the technique that suits him/her for at least one month to further the spiritual quest.

| These 112 meditation techniques are the ultimate source for self realization | 

विज्ञान भैरव तंत्र    

Vidnyan Bhairav Tantra

श्री देव्युवाच

श्रुतं देव मया सर्वं रुद्रयामलसम्भवम् |

त्रिकभेदमशेषेण सारात्सारविभागशः ||

अद्यपि न निवृत्तो मे संशय: परमेश्वर |

किं रुपं तत्वतो देव शब्दराशिकलामयम् ||

किं वा नवात्मभेदेन भैरवे भैरवाकृतौ |

त्रिशिरोभेदभिन्नं वा किं वा शक्तित्रयात्मकम् ||

नादबिन्दुमयं वापि किं चंद्रार्धनिरोधिका: |

चक्रारुढमनच्कं वा किं वा शक्तिस्वरुपकम् ||

परापराया: सकलम् अपरायाश्च वा पुनः |

पराया यदि तद्वत्स्यात् परत्वं तद्विरुध्यते ||

नहि वर्ण विभेदेन देहभेदेन वा भवेत् |

परत्वं, निष्कलत्वेन, सकलत्वे न तदभवेत् ||

प्रसादं कुरु मे नाथ नि:शेषं छिन्धि संशयम् |

भैरव उवाच

साधु साधु त्वया पृष्टं तन्त्रसारमिदं प्रिये |

गूहनीयतमं भद्रे तथापि कथयामि ते |

यत्किञ्चित्सकलं रुपं भैरवस्य प्रकीर्तितम् ||

 ---------

देवीने विचारले...

हे शिवा! तुझे खरे स्वरुप काय आहे?

हे अचंबित करणारे जगत काय आहे?

बीजाचे मूलतत्व काय आहे?

संसाररुपी चक्राच्या केंद्रस्थानी काय आहे?

नामरुपांच्या पलिकडे काय आहे?

नामरुपातीत अमृतत्वाची प्राप्ती शक्य आहे का?

कृपया माझे शंकानिरसन करा...

शिवाने उत्तरादाखल ११२ ध्यानतंत्रे सांगितली. ज्ञात-अज्ञात विश्वातील सर्व पंथसंप्रदाय,ज्ञानमार्ग यातील एक अथवा अधिक तंत्र पद्धतीद्वारा उत्पन्न झाले. भूत, वर्तमान तसेच भविष्य काळातील तत्त्ववेत्ते, प्रेषित यातील एक अथवा अधिक तंत्रपद्धतीचे फलस्वरुप आहेत.  

 ---------

 Devi Asks:

O Shiva, what is your reality?

What is this wonder-filled universe?

What constitutes seed?

Who centres the universal wheel?

What is this life beyond form pervading forms?

How may we enter it full, above space and time, names and descriptions?

Let my doubts be cleared!

Now Shiva replies and describes 112 meditation techniques.  All the religions of the world, all the seers of the world, have reached the peak through some technique or other, and all those techniques will be in these one hundred and twelve techniques.

---------

तंत्र २४

देहान्तरे त्वग्विभागं भित्तिभूतं विचिन्तयेत् |

न किंचिदन्तरे तस्य ध्यायन्नध्येयभाग्भवेत् ||

One should contemplate on the skin of the body as a mere wall or partition with nothing inside it. By meditating thus, he becomes like the void, which cannot be meditated upon.

अपने शरीर मे त्वचा के रूप मे जो बहारी भाग विद्यमान है, उसकी भित्ती के समान जड पदार्थ के रूप मे भावना करे | उस त्वचा से आवृत्त शरीर के भीतर कुछ भी साररूप नही है, ऐसा ध्यान करते करते उस साधक को परतत्व का साक्षात्कार हो जाता है | इसका अभिप्राय यह है कि पंचीकरण प्रक्रिया से पंच महाभूतोके परस्पर संबद्ध होने पर यह शरीर उत्पन्न होता है | यह स्थूल शरीर नाशवान है, हात की  कान की तऱ्ह अत्यंत चंचल है, एक स्थान पर स्थिर नही रह पाता | इसमे न कभी स्थिरता थी, न है और न भविष्य मे रहेगी | इसी तऱ्ह से इस शरीर के साथ दिशाओ के विभाग आदि की भी सत्ता नही है | इसका यह दक्षिण भाग है, यह उत्तर भाग है, यह सब कल्पना प्रसूत होने से असत् है और निर्जीव भित्ती की तऱ्ह है | केवल प्रमाता ही सतस्वभाव है, इस बात को जो व्यक्ती ठीक तऱ्ह से जानता है, वही ज्ञानी कहालता है | इसलिये कि उसका पुर्यष्टक के साथ प्रमातृभाव उपशमित, शान्त हो जाता है|

In mood against or for someone remain center to yourself

(Antarakasha dharana)

When in love or hate, we project it on the person in concern forgetting ourselves, other becomes center. The source is not the person but you. You have projected your love energy on someone and hence that someone looks beautiful to you who may not be beautiful to others. Don’t move to the object but move to the center within you. When someone insults you, he has not done anything but help you to bring your anger on the surface. The anger is yours. If you throw a stone in dry well, water will not come out of it. You are the source of everything and not the person or situation around you. It is easy to move inwards during extreme moods.

विकार कार्यकारणभावाच्या जाणीवेतून वासनाक्षय...

सकारात्मक अथवा नकारात्मक विकारांचे उगमस्थान अंतरंगात. बाह्य व्यक्ती अथवा वस्तू किंवा परिस्थिती केवळ निमित्तमात्र. एकच व्यक्ती सर्वांना सुंदर दिसत नाही कारण सुंदरता व्यक्तीत नाही तर बघणार्‍यात असते. बाह्य वस्तू केवळ विकाराचे कारण असून त्याकडे लक्ष केंद्रीत केल्याने विकाराच्या उगमाकडे दुर्लक्ष. विकाररहित तटस्थतेत बाह्य परिस्थिती विकारनिर्मितीस अक्षम. तीव्र विकारात कारणाकडे नाही तर उगमाकडे दृष्टी वळवल्यास वासनाक्षय शक्य आणी त्यातून आत्मानुभूती.

 ---------

Meditation techniques (ध्यान तंत्र : (VBT23) विज्ञान भैरव तंत्र २३)

Every month I will be sharing one technique of meditation. There will be original Sanskrut text, and English / Marathi / Hindi commentary on the technique. I expect reader should not take it as just a piece of information but practice the technique that suits him/her for at least one month to further the spiritual quest.

| These 112 meditation techniques are the ultimate source for self realization | 

विज्ञान भैरव तंत्र    

Vidnyan Bhairav Tantra

श्री देव्युवाच

श्रुतं देव मया सर्वं रुद्रयामलसम्भवम् |

त्रिकभेदमशेषेण सारात्सारविभागशः ||

अद्यपि न निवृत्तो मे संशय: परमेश्वर |

किं रुपं तत्वतो देव शब्दराशिकलामयम् ||

किं वा नवात्मभेदेन भैरवे भैरवाकृतौ |

त्रिशिरोभेदभिन्नं वा किं वा शक्तित्रयात्मकम् ||

नादबिन्दुमयं वापि किं चंद्रार्धनिरोधिका: |

चक्रारुढमनच्कं वा किं वा शक्तिस्वरुपकम् ||

परापराया: सकलम् अपरायाश्च वा पुनः |

पराया यदि तद्वत्स्यात् परत्वं तद्विरुध्यते ||

नहि वर्ण विभेदेन देहभेदेन वा भवेत् |

परत्वं, निष्कलत्वेन, सकलत्वे न तदभवेत् ||

प्रसादं कुरु मे नाथ नि:शेषं छिन्धि संशयम् |

भैरव उवाच

साधु साधु त्वया पृष्टं तन्त्रसारमिदं प्रिये |

गूहनीयतमं भद्रे तथापि कथयामि ते |

यत्किञ्चित्सकलं रुपं भैरवस्य प्रकीर्तितम् ||

 ---------

देवीने विचारले...

हे शिवा! तुझे खरे स्वरुप काय आहे?

हे अचंबित करणारे जगत काय आहे?

बीजाचे मूलतत्व काय आहे?

संसाररुपी चक्राच्या केंद्रस्थानी काय आहे?

नामरुपांच्या पलिकडे काय आहे?

नामरुपातीत अमृतत्वाची प्राप्ती शक्य आहे का?

कृपया माझे शंकानिरसन करा...

शिवाने उत्तरादाखल ११२ ध्यानतंत्रे सांगितली. ज्ञात-अज्ञात विश्वातील सर्व पंथसंप्रदाय,ज्ञानमार्ग यातील एक अथवा अधिक तंत्र पद्धतीद्वारा उत्पन्न झाले. भूत, वर्तमान तसेच भविष्य काळातील तत्त्ववेत्ते, प्रेषित यातील एक अथवा अधिक तंत्रपद्धतीचे फलस्वरुप आहेत.  

 ---------

 Devi Asks:

O Shiva, what is your reality?

What is this wonder-filled universe?

What constitutes seed?

Who centres the universal wheel?

What is this life beyond form pervading forms?

How may we enter it full, above space and time, names and descriptions?

Let my doubts be cleared!

Now Shiva replies and describes 112 meditation techniques.  All the religions of the world, all the seers of the world, have reached the peak through some technique or other, and all those techniques will be in these one hundred and twelve techniques.

---------

तंत्र २३

सर्वं देहागतं द्रव्यं वियाद्व्याप्तं मृगेक्षणे |

विभावयेत्ततस्तस्य भावना सा स्थिरा भवेत् ||

O gazelle-eyed one, concentrate upon all the constituents of the body pervaded by space, so that the thought becomes steady.

हे मृगेक्षणे, जिसके हृदयमे उक्त शून्यता की भावना सरलता से न जम सके, उसको चाहिये कि वह अपने शरीरमे विद्यमान अस्थि, मांस प्रभृति सभी धातुओकी शून्यरूप मे भावना करे कि मेरे इस स्थूल शरीर मे शून्य आकाश के सिवाय कुछ भी विद्यमान नही है | इस तऱ्ह से स्थूल शरीर की वासना के त्याग का अभ्यास करने से साधक के हृदयमे उपादेय शून्यता की वासना दृढ होती जाती है और अन्ततः उसके हृदयमे प्रकाश का अविर्भाव हो जाता है | इसका अभिप्राय यह है कि यह सारा जगत् रज्जु मे कल्पित सर्प की तऱ्ह अथवा सर्वथा असत्य स्वरूप मे कल्पित गंधर्वनगर की भांती कल्पनामय है, अर्थात् यह सब कुछ शून्य ही शून्य है, शून्य के सिवाय कुछ भी नही है | इस धारणा के अभ्यास से जब रज्जुसर्प, गंधर्वनगर की तऱ्ह देहगत मांस प्रभृति द्रव्यो मे भी यह शून्यता-भावना दृढ हो जाती है, तो साधक का हृदय सहसा आलोक से अलोकित हो जाता है, प्रकाश से भर जाता है |

  

Concentrate on any one object or person, feel it then leave it to realize yourself

 (Antarakasha dharana)

We lost ability of feeling the objects. At the most we see it and interpret about it. Try to feel any object with all your senses, touching, smelling, and looking. Forget all other objects. Artists, women, and children can feel more easily. In love you can have this experience. Hence love needs privacy to forget everything else around. You can love any dead object as well. Go deeply with any object or person, leaving everything else. If the feeling is total you can suddenly leave this object as well. Then only subjectivity remains, that is your true nature. Thus you can use any external object to know yourself. You are flame; whole world is your object. Choose any object to concentrate your flame upon. And when that object too falls apart, only flame remains, that is nirvana, kaivalya, moksha!

बाह्य वस्तू अथवा व्यक्तीच्या अनुभूतीतून आत्मानुभूती...

मनाच्या प्राबल्यामुळे बाह्य वस्तू अथवा व्यक्तीबद्दल केवळ विचार. त्यामुळे अनुभूतीची क्षमता क्षीण. कोणत्याही एका व्यक्तीवर अथवा वस्तूवर लक्ष केंद्रीत करा. सर्व इंद्रियांद्वारा त्याची अनुभूती घेण्याचा प्रयत्न करा. त्यातून सभोवतालच्या अन्य गोष्टींचा पूर्ण विसर. उत्कट प्रेमामध्ये ही अवस्था शक्य. तत्क्षणी ती वस्तू व त्याबद्दलची भावना मनासहित सर्व इंद्रियातून दूर करा. जर अनुभूती उत्कट असेल तर त्यापलिकडे जाणे सहज शक्य. त्या निर्वात पोकळीच्या अनुभूतीतून आत्मानुभूती.

Meditation techniques (ध्यान तंत्र): VBT 22 (विज्ञान भैरव तंत्र २२)

Every month I will be sharing one technique of meditation. There will be original Sanskrut text, and English / Marathi / Hindi commentary on the technique. I expect reader should not take it as just a piece of information but practice the technique that suits him/her for at least one month to further the spiritual quest.

| These 112 meditation techniques are the ultimate source for self realization | 

विज्ञान भैरव तंत्र    

Vidnyan Bhairav Tantra

श्री देव्युवाच

श्रुतं देव मया सर्वं रुद्रयामलसम्भवम् |

त्रिकभेदमशेषेण सारात्सारविभागशः ||

अद्यपि न निवृत्तो मे संशय: परमेश्वर |

किं रुपं तत्वतो देव शब्दराशिकलामयम् ||

किं वा नवात्मभेदेन भैरवे भैरवाकृतौ |

त्रिशिरोभेदभिन्नं वा किं वा शक्तित्रयात्मकम् ||

नादबिन्दुमयं वापि किं चंद्रार्धनिरोधिका: |

चक्रारुढमनच्कं वा किं वा शक्तिस्वरुपकम् ||

परापराया: सकलम् अपरायाश्च वा पुनः |

पराया यदि तद्वत्स्यात् परत्वं तद्विरुध्यते ||

नहि वर्ण विभेदेन देहभेदेन वा भवेत् |

परत्वं, निष्कलत्वेन, सकलत्वे न तदभवेत् ||

प्रसादं कुरु मे नाथ नि:शेषं छिन्धि संशयम् |

भैरव उवाच

साधु साधु त्वया पृष्टं तन्त्रसारमिदं प्रिये |

गूहनीयतमं भद्रे तथापि कथयामि ते |

यत्किञ्चित्सकलं रुपं भैरवस्य प्रकीर्तितम् ||

 ---------

देवीने विचारले...

हे शिवा! तुझे खरे स्वरुप काय आहे?

हे अचंबित करणारे जगत काय आहे?

बीजाचे मूलतत्व काय आहे?

संसाररुपी चक्राच्या केंद्रस्थानी काय आहे?

नामरुपांच्या पलिकडे काय आहे?

नामरुपातीत अमृतत्वाची प्राप्ती शक्य आहे का?

कृपया माझे शंकानिरसन करा...

शिवाने उत्तरादाखल ११२ ध्यानतंत्रे सांगितली. ज्ञात-अज्ञात विश्वातील सर्व पंथसंप्रदाय,ज्ञानमार्ग यातील एक अथवा अधिक तंत्र पद्धतीद्वारा उत्पन्न झाले. भूत, वर्तमान तसेच भविष्य काळातील तत्त्ववेत्ते, प्रेषित यातील एक अथवा अधिक तंत्रपद्धतीचे फलस्वरुप आहेत.  

 ---------

 Devi Asks:

O Shiva, what is your reality?

What is this wonder-filled universe?

What constitutes seed?

Who centres the universal wheel?

What is this life beyond form pervading forms?

How may we enter it full, above space and time, names and descriptions?

Let my doubts be cleared!

Now Shiva replies and describes 112 meditation techniques.  All the religions of the world, all the seers of the world, have reached the peak through some technique or other, and all those techniques will be in these one hundred and twelve techniques.

---------

तंत्र २२

तनूदेशे शून्यतैव क्षणमात्रं विभावयेत् |

निर्विकल्पं निर्विकल्पो निर्विकल्पस्वरूपभाक ||

If one concentrates on the body as a void, even for a moment, with the mind free from thought, then one attains thoughtlessness and verily becomes that form of void.

तनुदेश अर्थांत् परिमित् ग्राहकता के स्थान इस स्थूल शरीर मे पूर्वोक्त पद्धति से शून्यता ही सर्वत्र विद्यमान है, इस स्थिती की एक क्षण के लिये, स्वल्प काल के लिये भी निर्विकल्प स्वरूप  मे भावना करे | इस तऱ्ह की भावना करने वाला साधक विकल्प व्यापार से उपर उठकर निर्विकल्प स्वरूप मे प्रतिष्ठित हो जाता है. वह यह जान लेता है की सब कुछ चित् का विलासमात्र है | इसका अभिप्राय यह है की शिवतत्व के सिवाय यहा कुछ भी सत् नही है | यह सारा जगत् चित् का विलासमात्र है, चित्र के समान अथवा गंधर्वनगर के समान यह केवल कल्पना का विलास मात्र है | अतः इसकी कोई वास्तविक सत्ता नही है | इस प्रकार के ज्ञान का जब इस धारणा के अभ्यास से उदय हो जाता है, तो वह साधक अपने स्वात्मस्वरूप मे प्रतिष्ठित हो जाता है| 

During remembering past, loose present form and be transformed

(Antarakasha dharana)

When you are remembering any past experience, your past form appears to you. You can easily observe the past experience with detachment which is generally not possible for present experiences as you are so much involved that there is no possibility of gap. During falling asleep, try to go backward in to memories. This is unwinding of mind. Morning we start winding up of mind with many many things knowingly and unknowingly. Unfulfilled things remain hanging around and we try to fulfill them by dreaming. Dreams are not disturbance but it helps you unburden and then fall asleep. If you consciously unwind the mind by witnessing the unfulfilled things then there is no need of dreams and the quality of sleep will be just like death. With some practice also try to penetrate sleep in the morning before getting out of bed until the point you fall asleep. It is deep cleansing with realization that you are different from name and form. Birth-death, insult-praise, disease-health, success-failure, youth-old age all happens to your form and you are untouched. Go slowly during unwinding as mind collects all trivial things unknowingly. If you succeed unwinding for single day, you can apply this technique to whole of your life. You can reach the very day when you enter the mother’s womb. Then you can easily move to all of your past lives. You will realize the repetition of same pattern with difference only in details. Then only you can leave desires because desires are nothing but past is being projected in to future.

 स्वप्नावस्थेतून तुरियावस्थेकडे...

भूत आणी भविष्याचा विचार केवळ मनामुळे. मनाद्वारा चित्तात उमटणार्‍या प्रत्येक घटनेची नोंद कळत अथवा नकळत घेतली जाते. मनासाठी जागृतावस्था किंवा स्वप्नावस्था सारखीच. अपूर्ण वासनांची पूर्ती स्वप्नांच्या माध्यमातून होते. स्वप्नावस्थेद्वारा मन तणावरहित. वर्तमानकाळातील घटनांकडे तटस्थेतेने पहाणे कठीण. भूतकाळातील घटनांकडे तटस्थतेने पहा. निद्रेपूर्वी दिवसभरातील घटना उलट दिशेने पहाण्याचा प्रयत्न करा. जाणीवपूर्वक मनावरील ताण काढल्यास स्वप्नांची आवश्यकता नाही. स्वप्नरहित अवस्थेतील निद्रेद्वारा तुरियावस्थेची अनुभूती.

---------